Diyarbakır, sadece taşları ve surlarıyla değil, aynı zamanda anlatılmaya değer yaşam öyküleriyle de özeldir. Şehir, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin ve kültürlerin buluşma noktası olmuş, bu farklılıklar halkın günlük yaşamına, kültürüne ve el sanatlarına yansımıştır. İşte, bu zengin mozaikte yer alan bir hikâye de Mantin Çarşafı ve Lütfü Dokucunun öyküsüdür.

Lütfü Dokucu, Diyarbakır’ın en eski mahallelerinden biri olan Lalebey Mahallesi’nde, halk arasında bilinen adıyla “Öte Mahalle “de yaşamış, Süryani kökenli bir puşi ve çarşaf imalatçısıydı. Diyarbakır’ın surlarının dibinde, Urfa Kapı ile Mardin Kapı arasındaki bu mahallede, eski zamanlarda hayat, bir nevi zamanın ötesindeydi. Lütfü Usta, yaşamını ipek dokuma işine adamış, o eski ve nadide işçiliklerin sırlarını taşırdı. Diyarbakır surları, onun için sadece bir taş yığını değil, aynı zamanda her biri ayrı bir anıyı, dokunan her bir ipliği, her bir desenin arkasında duran yılları anlatan bir tanıktı.

Lütfü Usta, bu surların gölgesinde, rengarenk ipek iplikleriyle bezeli, gökkuşağını andıran bir dünyanın içinde, her gün aynı ritüeli tekrar ederdi: “Surların dibinde, onlarca, yüzlerce metreyle uzanan ipek ibrişim gibi ipliklerin çekme işini yapardık. Surların dibi ipekten rengarenk olurdu. Sonra o ipek ipliklerini masuraya sarardık ve hemen surlara karşı bazalt evlerde, puşi ve mantin çarşaflarını dokurduk. Ve tüm bu serüvenin tanığı da elbette Diyarbakır’ın surları olurdu.”

Ancak, Lütfü Usta’nın öyküsü sadece işçilikle sınırlı değildi. Onun hayatı, o dönemin en popüler geleneklerinden biri olan Mantin Çarşafıyla da özdeşleşmişti. Mantin Çarşafı, Diyarbakır’ın özel dokuma tekniklerinden biriyle yapılırdı. Demir tozu ve nar tozunun karışımıyla dokunan çarşaflar, kapkara bir renge bürünür, kök boyaların verdiği derin siyah tonlarıyla dikkat çekerdi. Bu çarşaflar, geçmişin anılarını taşıyan, bir nesilden diğerine geçebilen birer hazine gibiydi. Ancak Lütfü Usta’nın en büyük ve belki de en trajik özelliği, bu çarşafı öylesine değerli kılacak bir hikâyenin içinde yer alıyor oluşuydu.

Lütfü Usta, hayatı boyunca evlenememişti. Nedenini soranlara verdiği yanıt ise adeta bir yaşam öyküsüydü:

“Surların gölgesinde, kendi dokuduğum Süryani işi bir mantin çarşafını, anam ben evlenirsem müstakbel eşime giydirmek üzere saklamıştı. Ben askerdeyken Karacadağ’daki bir köyün ağası, oğluna kız istemiş. Kız da ‘İnadım inat, mantin çarşaf olmazsa ben gelin gitmem’ demiş. Ağa sormuş soruşturmuş, anamı bulmuş. Anam vermek istememiş o çarşafı. Başından savmak için ağadan olmadık bir para, yedi Reşat Altını istemiş. Ağa da hemen çıkarıp vermiş altınları. Anam da yok diyememiş. Belki de o çarşafın ahı tuttu beni, bu yaşıma kadar evlenemedim işte.”

Bu anekdot, Lütfü Usta’nın hayatındaki önemli dönüm noktalarından biriydi. O çarşaf, sadece bir dokuma ürünü değil, aynı zamanda bir kaderi simgeliyordu. İnanışı, şansı, kayıpları ve kaybolan zamanları… Ve belki de gerçekten, o çarşafın “ahı” Lütfü Usta’nın hayatını şekillendirmişti.

Mantin çarşafı öylesine önemliydi ki, bir zamanlar Diyarbakır’da, halk arasında bu çarşaflar için bir türkü bile yapılmıştı. Bu türküler, çarşafların kendisi gibi zamanla halk arasında yayıldı, öyküsü ve hikayesi dilden dile dolaştı. Ancak, Lütfü Usta’nın öyküsü, sadece bir çarşafın kaderiyle sınırlı değildi. O, Diyarbakır’ın zamanla unuttuğu ama unutulmaması gereken el sanatlarının son temsilcilerindendi.

Ve her ne kadar Lütfü Usta hayatı boyunca evlenememiş olsa da, o, kendi hikayesini yazmaya, hem ipek dokumanın hem de Mantin Çarşafı’nın adını sonsuza kadar yaşatmaya devam etti. Bugün, Diyarbakır’ın surlarının gölgesinde, o eski zamanlardan kalma rengarenk ipliklerin arasında, Lütfü Usta’nın hatırası ve mantin çarşaflarının kokusu hâlâ hissedilmektedir.

Haram sudan atladım
Mantin çarşaf topladım
Muradım olur diye
Her derdine katlandım

Haram suyu dediler
Yârimi götürdüler
Yıkılsın Urfakapı
Beni yardan ettiler