Çay, Türkiye'de günün her saatinde içilen, misafirliğin, sohbetin ve kahvaltının ayrılmaz parçası olan en yaygın sıcak içecektir. İnce belli bardakta, demli ya da açık, tavşan kanı renginde servis edilir.
Türk Çayı Nedir?
Türkiye'de içilen çayın büyük bölümü Doğu Karadeniz'de, başta Rize olmak üzere Trabzon, Artvin ve Giresun'un nemli yamaçlarında yetişir. Çay tarımı bu bölgede 20. yüzyılda yaygınlaşmış ve kısa sürede ülkenin en önemli içecek kültürüne dönüşmüştür. Türk çayı genellikle siyah çaydır; yapraklar toplandıktan sonra soldurma, kıvırma, oksidasyon ve kurutma aşamalarından geçer.
Çay Nasıl Demlenir?
Türk çayı çaydanlık adı verilen iki katlı demlikte hazırlanır. Alttaki büyük demlikte su kaynatılır, üstteki küçük demliğe çay konup üzerine kaynar su eklenir. Çay kısık ateşte 10–15 dakika demlenir. Bardağa önce demlikten koyu çay, ardından alttaki kaynar su eklenerek isteğe göre demli ya da açık çay hazırlanır. Kars ve Erzurum gibi Doğu Anadolu şehirlerinde çay kıtlama şekerle içilir; Karadeniz'de ise sade ve demli çay tercih edilir.
Çay Kaç Kalori?
| Ürün | Porsiyon | Kalori (yaklaşık) |
|---|---|---|
| Şekersiz çay | 1 ince belli bardak | 2 kcal |
| 1 küp şekerli çay | 1 ince belli bardak | 20 kcal |
Çay Nerede İçilir?
Çay kahvehanelerde, çay bahçelerinde, kahvaltı salonlarında ve lokantalarda içilir. TrendLis'te Yozgat Merkez'deki Aynalı Kahvehane uygun fiyatlı çayıyla, yine Yozgat Merkez'deki Göl Kafe Çamlık da bu sayfada listeleniyor. Kars Merkez'de kahvaltı mekânı Hanımeli Kars Mutfağı da listede yer alıyor. İstanbul Beyoğlu'ndaki Hayvore bardak ve fincanla çay sunarken, Üsküdar'daki Barto's Burger Place menüsünde soğuk çay bulunduruyor. Antalya Muratpaşa'daki 7 Mehmet de menüsünde çay bulunan mekânlar arasında.
Türkiye'de Çay İçme Kültürü
Türkiye, kişi başına çay tüketiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alır. Çay, kahvaltıda, iş yerinde, esnaf dükkânlarında ve misafirlikte sürekli ikram edilir. Çarşılarda tepsiyle dükkân dükkân çay dağıtan çaycılar şehir hayatının alışılmış bir parçasıdır. Çay bahçeleri ise özellikle hafta sonları ailelerin ve arkadaş gruplarının buluşma yeridir.
Çay içme alışkanlıkları bölgeden bölgeye değişir. Karadeniz'de demli ve sade çay, Doğu Anadolu'da şekeri ağızda tutarak çayın yudumlandığı kıtlama usulü, Güneydoğu'da ise çok demli ve koyu çay tercih edilir. Semaverde demlenen çay ise Doğu Anadolu ve Karadeniz kıyılarında hâlâ yaygındır.
Son yıllarda geleneksel siyah çayın yanında yeşil çay, beyaz çay ve bitki çayları da kafelerin menülerinde yer almaya başladı. Soğuk çaylar ise özellikle yaz aylarında genç kuşağın tercihi oldu. Yine de ince belli bardakta demli Türk çayı, sofraların vazgeçilmezi olmayı sürdürüyor.
Çay Hakkında Merak Edilenler
Çayın fazla demlenmesi acılaşmasına yol açar; 15 dakikayı geçmemesi önerilir. Demlenen çay yaklaşık yarım saat içinde içilmelidir. İnce belli bardak hem çayın rengini göstermesi hem de elde tutulmasının kolay olması nedeniyle tercih edilir.
Çayın Yanında Ne Yenir?
Türkiye'de çay nadiren tek başına içilir; neredeyse her zaman yanında küçük bir eşlikçi bulunur. Saatine ve yerine göre en yaygın ikililer şunlardır:
- Kahvaltıda: Simit, peynir, zeytin, bal-kaymak ve yumurta. Kahvaltı sofrasında çay bardağı birkaç kez yenilenir.
- İkindi vakti: Poğaça, açma, kurabiye ve kek; misafirliklerde ise ev yapımı börek.
- Yemekten sonra: Lokantalarda ve kebapçılarda ikram edilen bir bardak çay, sindirimi kolaylaştıran bir ritüel olarak görülür.
- Doğu Anadolu'da: Kesme şekeri ağızda tutarak içilen kıtlama çay, yanında kuru üzüm ya da lokumla da sunulabilir.
Çay Siparişinde Kullanılan Terimler
Çay ocağında ya da kahvehanede doğru çayı istemek için bilinmesi gereken birkaç ifade vardır:
- Demli: Bardağa daha fazla dem, daha az su konan koyu çay.
- Açık: Az dem, bol su ile hazırlanan hafif çay.
- Tavşan kanı: Ne çok koyu ne çok açık, kırmızımsı renkte ideal çay.
- Kaçak çay: Özellikle Güneydoğu Anadolu'da yaygın olan, genellikle ithal ve çok demli içilen çay.
- Duble: Normal bardaktan daha büyük bardakta servis edilen çay.
Yozgat'ta Çay Rotası
TrendLis'te çay kategorisinde öne çıkan mekanların bir kısmı Yozgat'tadır. Şehir merkezindeki Aynalı Kahvehane (Aynalı Çay Ocağı), eski bir kahvehane atmosferinde uygun fiyatlı çayıyla bilinir. Türkiye'nin ilk milli parkı olan Yozgat Çamlık Milli Parkı'ndaki Göl Kafe Çamlık, gölün kenarında çay molası için tercih edilir. Beykoz Çorbacısı olarak da bilinen Tarihi Beykoz Restoranı ise sıcak bir çorbanın ardından çay içmek için iyi bir duraktır.
Çayı taze ve lezzetli tutmanın sırrı, demlendikten sonra uzun süre bekletmemektir; uzun süre ocakta kalan çay acılaşır ve rengi koyulaşır.
Çayın yanında Türk kahvesini de merak ediyorsanız kahve nerede içilir, çayın vazgeçilmez eşlikçisi için simit nerede yenir sayfalarına göz atabilirsiniz.